2050: twaalf miljoen Nederlanders met een chronische aandoening,

22-12-2025

Toekomstbeeld of keerpunt?

De voorspelling is confronterend. Als we niets veranderen, leven er in 2050 naar schatting bijna twaalf miljoen Nederlanders met één of meerdere chronische aandoeningen. Dat betekent dat ruim twee derde van de bevolking te maken krijgt met langdurige gezondheidsproblemen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, artrose, COPD of dementie. Deze prognose is geen doemscenario uit een opiniestuk, maar komt uit de meest gezaghebbende bron die Nederland kent op dit terrein: de Volksgezondheid Toekomstverkenning van het RIVM.

De Volksgezondheid Toekomstverkenning, die elke vier jaar wordt gepubliceerd, combineert demografische gegevens, epidemiologische trends, zorgregistraties en wetenschappelijke modellen om vooruit te kijken tot 2050. In het trendscenario laat het RIVM zien dat het aantal mensen met chronische aandoeningen blijft stijgen, zelfs als huidige gezondheidsprogramma’s worden voortgezet. Een verklaring hiervoor is vergrijzing: we worden ouder, en ouderdom gaat nu eenmaal gepaard met een hogere kans op chronische ziekten. Maar vergrijzing alleen vertelt niet het hele verhaal.

Wat deze cijfers werkelijk pijnlijk maakt, is dat een groot deel van de voorspelde ziektelast niet onvermijdelijk is. Chronische aandoeningen ontstaan zelden plotseling. Ze ontwikkelen zich over jaren, vaak als gevolg van een langdurige verstoring van onze fysiologie. Een leefstijl met weinig beweging, een hoge inname van ultrabewerkte- en suikerrijke voeding, chronische stress, slaaptekort en mentale overbelasting vormt de voedingsbodem waarop metabole ontregeling, laaggradige ontsteking en hormonale disbalans kunnen ontstaan. Dit zijn geen vage welzijnsbegrippen, maar goed beschreven biologische processen die aantoonbaar samenhangen met het ontstaan van ziekten.

De moderne mens leeft in een omgeving die structureel botst met zijn biologie. Waar ons lichaam is gebouwd voor afwisseling, beweging, herstel en sociale verbinding, leven we nu vaak zittend, onder tijdsdruk, blootgesteld aan constante prikkels en met een overvloed aan calorieën die weinig voedingswaarde bevatten. Deze mismatch verklaart waarom chronische aandoeningen tegenwoordig niet alleen bij ouderen voorkomen, maar steeds vaker al op middelbare leeftijd beginnen. Multimorbiditeit, het hebben van meerdere aandoeningen tegelijk, wordt steeds meer de norm in plaats van de uitzondering.

Tegelijkertijd laat wetenschappelijk onderzoek ook iets hoopvols zien. Leefstijlinterventies kunnen het risico op chronische ziekten aanzienlijk verlagen en in sommige gevallen zelfs het ziekteverloop omkeren. Grote studies tonen aan dat regelmatige fysieke activiteit, een volwaardig voedingspatroon, voldoende slaap en effectief stressmanagement directe effecten hebben op insulinegevoeligheid, bloeddruk, ontstekingsmarkers, hersengezondheid en mentale veerkracht. Dit betekent dat preventie niet alleen gaat over “gezond gedrag”, maar over het actief beïnvloeden van biologische systemen die aan ziekte ten grondslag liggen.

De uitdaging zit in kennis en implementatie. We weten wetenschappelijk al decennia wat werkt, maar hebben onze samenleving nog onvoldoende ingericht om gezond gedrag logisch, haalbaar en vol te houden te maken. Preventie wordt nog te vaak gezien als individuele verantwoordelijkheid, terwijl de omgeving waarin mensen leven een doorslaggevende rol speelt. Werkdruk, sociaal-economische ongelijkheid, stedelijke inrichting, onderwijs en voedselmarketing beïnvloeden dagelijks keuzes die op lange termijn gezondheid bepalen.

Als we de voorspelling voor 2050 willen keren, is een fundamentele verschuiving nodig: van zorg naar gezondheid, van behandelen naar voorkomen, en van symptoombestrijding naar oorzaakaanpak. Ik noem dat bewust opbouwen van onze preventiekracht. Dat vraagt wel om een integrale benadering waarin leefstijl een volwaardige pijler is naast medische zorg. Het vraagt om professionals die mensen begeleiden bij duurzame gedragsverandering, om beleid dat gezondheid structureel ondersteunt en om een cultuur waarin vitaliteit en preventie worden gezien als een collectieve waarde.

De cijfers van het RIVM zijn geen vaststaand lot, maar een waarschuwing. Ze laten zien wat er gebeurt als we doorgaan op de huidige weg. Tegelijkertijd laten ze impliciet zien hoeveel winst er te behalen valt. Elke stap richting meer beweging, betere voeding, beter herstel en meer mentale balans is een investering in het verminderen van toekomstige ziektelast. Niet alleen voor het individu, maar voor de samenleving als geheel.

2050 kan het jaar zijn waarin twaalf miljoen Nederlanders leven met chronische aandoeningen. Maar het kan ook het jaar zijn waarin we terugkijken en constateren dat we op tijd hebben ingegrepen. De wetenschap is helder, de urgentie is hoog, en de mogelijkheid tot verandering is er. De vraag is niet óf we moeten handelen, maar of we bereid zijn preventie eindelijk net zo serieus te nemen als genezing.

Lees hier meer over het Life Management en preventie project: https://portal.leefstijlclub.nl/page/c/het-life-management-project

En bekijk hier de video’s over deze beweging: https://portal.leefstijlclub.nl/page/c/life-management-videos